Umuti Uterwa Kabiri Mu Mwaka Urinda Sida Ku Kigero Cya 99,9% Ugiye Gutangira Gutangwa Mu Rwanda

Mu myaka irenga mirongo ine ishize, Virusi Itera Sida yabaye imwe mu ndwara zahinduye amateka y’Isi n’ubuzima bwa muntu.

Yahitanye ubuzima bwa za miliyoni z’abantu, isenya imiryango, itera ubwoba n’ivangura, cyane cyane mu bihugu bya Afurika yo munsi y’Ubutayu bwa Sahara. Nubwo mu myaka ishize hari intambwe ikomeye yatewe mu kuvura abanduye HIV hifashishijwe imiti igabanya ubukana bwa virusi, ikibazo cyo kwirinda kwandura burundu cyakomeje kuba ingorabahizi ku rwego rw’Isi.

Mu Rwanda, nk’ahandi henshi ku Isi, hashyizweho gahunda zitandukanye zo kurwanya Sida, zirimo ubukangurambaga bwo kwipimisha, gukoresha agakingirizo, kwifata, no gutanga imiti ya PrEP ifasha abantu batanduye kwirinda kwandura Virusi Itera Sida. Icyakora, uburyo bwinshi bwari busanzwe busaba umuntu kwiyemeza gukomeye, nk’ikinini cyo gufata buri munsi, cyagiye kigorera bamwe kubera kwibagirwa, umunaniro cyangwa imbogamizi z’imibereho ya buri munsi.

Ni muri urwo rwego havutse umuti mushya witwa Lenacapavir Yeztugo, ufatwa nk’impinduramatwara mu kwirinda Virusi Itera Sida. Uyu muti wakozwe n’ikigo cyo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Gilead Sciences, kizwi ku rwego mpuzamahanga mu gukora imiti n’inkingo. Lenacapavir Yeztugo ni umuti wa PrEP uterwa umuntu inshuro imwe mu mezi atandatu, bivuze ko umuntu awufata inshuro ebyiri gusa mu mwaka, akagira ubwirinzi buhamye bumurinda kwandura HIV.

Uburyo Lenacapavir ikoramo buratandukanye n’ubw’indi miti isanzwe ikoreshwa. Uyu muti ufunga inzira z’ingenzi virusi ya HIV ikenera kugira ngo yinjire mu turemangingo tw’umubiri no kwiyongera. Ibi bituma virusi idashobora kwigarurira umubiri w’umuntu wawufashe neza, nubwo yaba ahuye n’ibyago byo kwandura. Mu magambo yoroshye, Lenacapavir ibuza virusi kubona uko itangira ubuzima mu mubiri w’umuntu.

Ubushakashatsi mpuzamahanga bwakozwe ku bantu ibihumbi mu bihugu bitandukanye bwagaragaje ko Lenacapavir Yeztugo ifite ubushobozi bwo kurinda umuntu kwandura Virusi Itera Sida ku rugero rwa 99,9%. Ibi bisobanuye ko ari umwe mu miti ikomeye kurusha indi yose yigeze ikoreshwa mu kwirinda HIV. Abenshi mu bayigiyemo ubushakashatsi ntibagaragaje ingaruka zikomeye ku buzima, bituma wemerwa n’inzego zigenzura imiti ku rwego mpuzamahanga.

Ibyo byatumye ibihugu byinshi bitangira gutekereza uko byawinjiza muri gahunda z’ubuzima rusange. Mu Rwanda, Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima (RBC) cyatangaje ko Guverinoma ifite gahunda yo gutangira gutanga Lenacapavir Yeztugo mu gihembwe cya nyuma cya 2026. Iyi gahunda izabanza kubanza gutegurwa neza, harimo gutegura ibigo by’ubuvuzi bizatangirwamo uyu muti, guhugura abakozi b’ubuzima no gushyiraho uburyo bwo gukurikirana abazawuhabwa.

Umukozi mu Kigo cy’Igihugu gishinzwe ubuzima, Dr. Nzeyimana Zephanie, yatangaje ko hari ibisabwa bigomba kubanza kuzuzwa mbere y’uko uyu muti utangira gutangwa mu bigo by’ubuvuzi. Yavuze ko gutangira gutanga Lenacapavir bizakorwa mu buryo bwitondewe hagamijwe kurinda ubuzima bw’abaturage no kwemeza ko umuti ukoreshwa neza.

Mu cyiciro cya mbere, Lenacapavir Yeztugo izahabwa abantu bafite ibyago byinshi byo kwandura Virusi Itera Sida. Abo barimo abagore bakora uburaya, abagabo baryamana n’abo bahuje ibitsina, n’abantu batanduye babana n’abanduye HIV. Icyakora, RBC yagaragaje ko uyu muti utazaguma muri ibyo byiciro byihariye gusa, kuko abatanga serivisi z’ubuzima bazajya bareba ku myitwarire n’ibyago by’umuntu ku giti cye, bityo n’abandi bakazagenda bawugeraho uko gahunda izagenda yaguka.

Nubwo Lenacapavir Yeztugo yemejwe nk’umuti utagira ingaruka zikomeye ku buzima, abazawuhabwa bazajya bagirwa inama z’uko bitwara mu buzima bwabo bwa buri munsi, bakurikiranwe n’inzego z’ubuzima, kandi basabwe gutanga amakuru mu gihe bagize ibimenyetso bidasanzwe. Ibi bigamije gukomeza kugenzura umutekano w’uyu muti no kuwukoresha mu buryo burinda ubuzima rusange.

Uyu muti uzajya utangirwa ku buntu, mu gihe serivisi zindi zijyanye no kuwutanga no kuwukurikiranira hafi zizakomeza kwishyurwa binyuze mu bwishingizi butandukanye burimo Mituweli de Santé. Ibi bigaragaza icyemezo cya Leta yo gushyira imbere ubuzima bw’abaturage no gukomeza urugamba rwo kwirinda Sida.

U Rwanda rwinjiye muri uru rugendo ruri kumwe n’ibindi bihugu bya Afurika byamaze kwemeza Lenacapavir Yeztugo. Ibihugu nka Zambia, Zimbabwe, Afurika y’Epfo na Eswatini byamaze kuwemeza no gutumiza imiti ya mbere. Ibindi birimo Botswana, Malawi, Tanzania na Uganda byemeje uyu muti, mu gihe Kenya na Namibia biri mu byiciro bya nyuma byo kuzuza ibisabwa ngo bitangire kuwutanga. Ibi bigaragaza ko Afurika iri gufata iya mbere mu gukoresha ikoranabuhanga rigezweho mu kwirinda Virusi Itera Sida.

Ku rwego rw’abaturage, Lenacapavir Yeztugo ifatwa nk’icyizere gishya. Ku bantu bari basanzwe bagorwa no gufata imiti ya buri munsi, ni igisubizo cyoroshye. Ku bagore n’urubyiruko bakunze guhura n’imbogamizi zo kwifatira icyemezo ku buzima bwabo, ni intwaro ibaha ubushobozi bwo kwirinda no kurinda ejo hazaza habo.

Nubwo umuti uvura Sida burundu utaraboneka, Lenacapavir Yeztugo igaragaza aho siyansi n’ubushakashatsi bigeze mu rugamba rwo kurwanya iki cyorezo. Niramuka ikoreshwe neza kandi igagera ku bantu benshi, ishobora kugabanya cyane umubare w’abandura Virusi Itera Sida buri mwaka, bigafasha Isi kugera ku ntego yo kurangiza Sida nk’ikibazo cy’ubuzima rusange.

Gutangira gutegura itangwa rya Lenacapavir mu Rwanda ni ikimenyetso cy’uko igihugu gikomeje gushyira imbere ubuzima bw’abaturage no gukoresha ibisubizo bishingiye ku bumenyi n’ubushakashatsi bugezweho. Ni intambwe nshya itanga icyizere cy’uko ejo hazaza hashobora kuba ahantu abantu batabaho mu bwoba bwo kwandura Virusi Itera Sida, ahubwo bakabaho bafite umutekano, icyizere n’ubuzima bwiza.